Nên khôi phục đền thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc ở Cổ Loa
Đào Cam Mộc quê ở thôn Tràng Lang (nay là Yên Trung, Yên Định, Thanh Hóa). Ông vốn nổi tiếng thông minh và sức khỏe phi thường. Làm quan dưới triều Tiền Lê, ông được nhà vua tin dùng và phong chức Chi Hậu. Khi triều Tiền Lê xảy ra biến cố thái tử tranh giành ngôi báu, anh em chém giết lẫn nhau, ông nổi lên như một vì sao sáng trong đêm tối dưới thời “Ngọa triều”. Chọn ai lên ngôi Thiên tử, có lợi cho dân, cho nước là điều ông luôn đắn đo cân nhắc lựa chọn
Tương truyền, cùng thời gian đó, trong một đêm mưa to, sét đánh cây gạo ở làng Cổ Pháp (quê Lý Công Uẩn). Sư Vạn Hạnh ra xem về thông báo với dân làng: Thân gạo xuất hiện một bài sấm lạ. Dân làng nhờ Sư Vạn Hạnh đọc và dịch nghĩa: “Vua thì yếu ớt, bề tôi cường thịnh, họ Lê mất, họ Lý nổi lên…”. Sau khi bài sấm lạ được các tăng giới loan truyền khắp thiên hạ, Vạn Hạnh vào cung động viên Lý Công Uẩn (lúc đó mới được thăng chức Tả Thân vệ điện tiền chỉ huy sứ) đoạt ngôi vua. Lý Công Uẩn sợ câu nói ấy tiết lộ, cho người đem Vạn Hạnh giấu ở Tiêu Sơn (chùa Tiêu Sơn sau này cũng là nơi thờ Sư Vạn Hạnh). Ngọa triều cho người tìm diệt họ Lý, nhưng Lý Công Uẩn ở ngay bên cạnh lại không nhớ ra. Khi Lê Long Đĩnh băng hà, Đào Cam Mộc đã thuyết phục Lý Công Uẩn lên ngôi với lý do Lý Công Uẩn là người khoan thứ nhân từ… Nhờ Vạn Hạnh và Đào Cam Mộc, cuộc đổi ngôi diễn ra nhanh chóng và thuận ý trời.
Đào Cam Mộc được Vua Lý Thái Tổ gả công chúa đầu là An Quốc, phong Nghĩa Tín Hầu, về sau phong Thái Sư. Ngài có công lớn trong buổi đầu xây dựng nền móng Triều Lý. Khi triều chính tạm ổn định, tháng 2 năm Thuận Thiên thứ nhất (1010), nhà vua cùng phò mãĐào Cam Lộc đi kinh lý Ngài xin vua cho lập tư dinh ở ngõ Thị Thôn, Cổ Loa, Đông Ngàn, Từ Sơn, Bắc Ninh (nay là Cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội). Xuất thân từ võ quan, nhưng do ham đọc sách nên Đào Cam Mộc thông kinh sử, thiên văn, địa lý, am hiểu vận trời đất nên các quan trong triều kính nể và nhân dâu tôn vinh ngài là “Đào Trạng Văn Quan”. Ông cũng là người dự thảo “Chiếu dời đô” giúp vua thực thi việc dời đô.
Đào Cam Mộc tạ thế đêm 15 tháng giêng năm Thuận Thiên thứ sáu (1015) tại tư dinh. Để ghi tạc công lao người khai quốc triều Lý, Vua Lý Thái Tổ đã truy phong cho ông chức vị cao nhất là Á Vương, trên tư dinh cho xây đền thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc và ban tặng câu đối: “Lý triều định đô vương tứ phúc/Đào trạng văn quan Quốc ân thân”. Về sau hậu duệ của ngài coi đền thờ ngài cũng như nhà từ đường dòng họ (đền thờ này đã bị thực dân Pháp phá năm 1953).
Từ năm 1977 đến 1994, các nhà khoa học đã tìm hiểu nghiên cứu khu di tích lịch sử Cổ Loa, có đề xuất những danh mục cần khôi phục, trong đó có đền thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Lộc. Dự án năm 2005 và các chương trình dự án thành phần đến năm 2010, di tích này vẫn được xác định trong danh mục khôi phục tại khu di tích lịch sử Cổ Loa. Do hiện nay quy hoạch chi tiết bảo tồn, tôn tạo Cổ Loa còn đang nghiên cứu hoàn chỉnh nên việc khôi phục di tích này chưa được thực hiện.
Nhân chuẩn bị kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội, thành phố Hà Nội đã chú ý tới công lao của Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc như khôi phục nhà Võ chỉ (thờ Đào Cam Mộc, Lê Phụng Hiểu, Lý Thường Kiệt) ở Đền Đô (Từ Sơn, Bắc Ninh), hỗ trợ khôi phục di tích lịch sử nơi sinh Thái sư Á vương Đào Cam Mộc ở Yên Trung, Yên Định, Thanh Hóa, đang xem xét đặt tên Đào Cam Mộc cho một con đường ở trung tâm thành phố.
Một số nhà khoa học, lịch sử như giáo sư Lê Văn Lan, Nguyễn Vinh Phúc, Hà Đình Đức đều có chung ý kiến là nên khôi phục lại đền thờ Đào Cam Mộc tại Cổ Loa, nơi vốn đã có nhà thờ tổ họ Đào từ xa xưa nhưng đã bị tàn phá do chiến tranh và thời tiết. trong dịp thành phố kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội. Theo giáo sư Hà Đình Đức (Hội Khoa học lịch sử Việt Nam) trong tờ trình về xây dựng từ đường Đào Cam Mộc ở Cổ Loa (HàNội) gửi Ban chỉ đạo Quốc gia kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội đã nhận định: Theo tục truyền, dòng họ Đào sinh sống ở vùng đất Cổ Loa từ thời Âu Lạc. Do biến cố lịch sử, dòng họ Đào phiêu tán đi các nơi như Thanh Hóa, Nghệ An và các vùng miền khác nhau. Trong số đó dòng họ Đào ở Thanh Hóa có cụ Đào Cam Mộc đã được sử sách ghi công trạng to lớn gây dựng vương triều Lý.
Trong kiến nghị của các nhà khoa học, lịch sử cũng đưa ra một ý kiến, dự án này có thể được thực hiện theo phương thức nhà nước vào nhân dân cùng làm để tạo ra một địa chỉ văn hóa cho Thăng Long- Hà Nội.